Manifest Wszyscy WON
Manifest inicjatywy Wszyscy WON – Wolni Obywatele Niepodległej.
Tekst jest otwarty na uwagi – zmieniamy go wspólnie.
1 Kim jesteśmy
Wszyscy WON – Wolni Obywatele Niepodległej – to oddolna inicjatywa ludzi z całej Polski. Łączy nas przekonanie, że o państwie powinni decydować jego obywatele, a nie zamknięte grono osób, które od lat dzieli między siebie władzę.
Nie jesteśmy partią i nie zamierzamy nią zostać. Nie mamy prezesa, zarządu ani listy, na którą trzeba się dostać dzięki lojalności. Każdy z nas głosował kiedyś na kogoś innego. Różnimy się poglądami na wiele spraw. Zgadzamy się w jednej: dopóki obywatel ma głos tylko w dniu wyborów, żadna zmiana władzy nie zmieni tego, jak państwo jest rządzone.
Ten manifest opisuje, co chcemy zmienić, w jaki sposób i jaką drogą chcemy do tego dojść.
2 Co dziś nie działa
Między obywatelem a państwem stoją partie. To one układają listy wyborcze, decydują o kolejności kandydatów i rozliczają posłów z posłuszeństwa. Kto chce zrobić karierę w polityce, musi najpierw zadowolić swoje kierownictwo. Wyborcy są dla niego ważni raz na cztery lata.
Konstytucja stanowi, że posłowie nie są związani instrukcjami wyborców. W praktyce oznacza to, że obietnica z kampanii nie zobowiązuje do niczego. Jeżeli poseł głosuje wbrew temu, co mówił, mieszkańcy jego okręgu mogą jedynie czekać na kolejne wybory.
Skutki widzimy wszyscy:
- wybory sprowadzają się do wyboru między kilkoma ugrupowaniami, a nie między ludźmi, których znamy;
- o kandydatach częściej decydują pieniądze na kampanię niż ich dorobek;
- decyzje zapadają w kierownictwach partii, a obywatele dowiadują się o nich z mediów;
- coraz więcej ludzi uważa, że ich głos nic nie znaczy, i przestaje głosować.
To nie jest wina jednej czy drugiej partii. To wada samego mechanizmu. Dlatego nie wystarczy wymienić rządzących – trzeba zmienić zasady.
3 Państwo należy do obywateli
Władza pochodzi od obywateli i ma pozostać pod ich kontrolą – nie tylko w dniu wyborów, ale przez całą kadencję.
Z tej jednej zasady wynikają wszystkie nasze propozycje. Przedstawiciel jest pełnomocnikiem tych, którzy go wybrali. Urzędnik służy mieszkańcom, a nie odwrotnie. Najważniejsze sprawy kraju rozstrzygają obywatele, a politycy przygotowują i wykonują ich decyzje.
Nie chodzi o to, żeby każdy codziennie głosował nad wszystkim. Państwo potrzebuje instytucji, ekspertów i ludzi, którzy zawodowo się nim zajmują. Chodzi o to, żeby żadna z tych osób nie mogła działać wbrew woli obywateli i nie ponieść konsekwencji.
4 Jeden powiat – jeden poseł
Polska ma 380 powiatów i miast na prawach powiatu. Proponujemy, by Sejm liczył 380 posłów – po jednym z każdego z nich. Mieszkańcy powiatu wybierają spośród siebie jedną osobę, którą znają albo mogą łatwo poznać.
Taki poseł nie ma za sobą partyjnej centrali. Ma za sobą ludzi ze swojego powiatu i to przed nimi odpowiada. Większość czasu pracuje na miejscu: prowadzi biuro, przyjmuje mieszkańców, wyjaśnia, jak głosował i dlaczego. Do Sejmu jedzie, by przedstawiać sprawy swojego powiatu i głosować w sprawach całego kraju.
Senat
Senat liczy 16 senatorów – po jednym z każdego województwa. Liczba senatorów odpowiada liczbie województw, a każdy z nich reprezentuje mieszkańców swojego regionu.
Prezydent
Prezydent jest wybierany w wyborach bezpośrednich. Dzięki temu ma mandat od całego Narodu i to Naród reprezentuje – nie partię, z której się wywodzi, ani środowisko, które go wspierało.
Reprezentacja bez partii
Dążymy do państwa, w którym partie polityczne nie pośredniczą między obywatelem a władzą. Docelowo postulujemy ich delegalizację. Nie chcemy zastąpić obecnych partii nową, w tym własną – chcemy, by kandydatów wskazywały lokalne społeczności, a wybrani odpowiadali przed wyborcami, a nie przed organizacją. Taka zmiana może nastąpić wyłącznie zgodnie z prawem, po zdobyciu demokratycznego mandatu.
Kampanie bez płatnej reklamy
Proponujemy zakaz płatnej reklamy kandydatów: billboardów, spotów i sponsorowanych wpisów. Wybory powinien wygrywać ten, komu ludzie ufają, a nie ten, kto zgromadził największy budżet. Kandydaci przedstawiają się na spotkaniach, w debatach i w materiałach dostępnych dla wszystkich na równych zasadach.
5 Mandat na zaufanie
Dziś mandat jest dany na cztery lata bez względu na to, co jego posiadacz z nim zrobi. Chcemy, żeby trwał tak długo, jak trwa zaufanie wyborców.
Każdy wyborca może w trakcie kadencji wycofać poparcie dla osoby, na którą głosował. Jeżeli poseł straci tyle poparcia, że inny kandydat z jego powiatu ma go więcej, mandat przechodzi na tego kandydata. Jeżeli przedstawiciel nadużyje władzy, mieszkańcy mogą go odwołać w referendum.
Ta sama zasada obejmuje senatorów, Prezydenta, samorządowców i osoby kierujące instytucjami publicznymi. Odwołanie nie jest karą wymierzoną bez powodu. Powody muszą być jawne, a odwołana osoba ma prawo przedstawić swoje stanowisko. Jeśli doszło do naruszenia prawa, sprawą zajmuje się sąd.
6 Wiążące referenda
Referendum ma być zwykłym narzędziem obywateli, a nie wyjątkiem, na który politycy łaskawie się godzą. Proponujemy, by:
- obywatele mogli sami zgłosić referendum po zebraniu określonej liczby podpisów, a władza miała obowiązek je przeprowadzić;
- o sprawach gminy decydowali mieszkańcy gminy, o sprawach powiatu – mieszkańcy powiatu, i tak dalej aż do spraw całego kraju;
- każde pytanie było opisane w jednym, oficjalnym miejscu: czego dotyczy, jakie są argumenty za i przeciw oraz jakie mogą być skutki;
- wynik był wiążący, a parlament i rząd musieli niezwłocznie przygotować przepisy, które go wykonują;
- propozycje polityków w najważniejszych sprawach państwa trafiały pod głosowanie obywateli przed wejściem w życie.
Wszyscy albo nikt
Skoro najważniejsze decyzje mają należeć do obywateli, nie mogą ich podejmować tylko najbardziej zaangażowani. Dlatego proponujemy, by udział w głosowaniu nad sprawami dotyczącymi wszystkich był obowiązkiem obywatelskim – z wyjątkami dla osób, które z ważnych powodów, na przykład zdrowotnych, nie mogą wziąć w nim udziału. Prawo do decydowania idzie w parze z odpowiedzialnością za decyzję.
7 Bezpieczne głosowanie
Częste referenda i możliwość wycofania poparcia wymagają wygodnego, a zarazem bezpiecznego sposobu głosowania. Proponujemy system oparty na dowodzie osobistym z dodatkowym zabezpieczeniem – kodem PIN, hasłem albo potwierdzeniem w drugim kanale.
Głosować można przez internet albo w urzędzie, z pomocą urzędnika. Nikt nie może zostać wykluczony dlatego, że nie korzysta z komputera.
Jawne są wyniki i ich zmiany w czasie. Tajne pozostaje to, jak zagłosował konkretny człowiek. System musi być odporny na fałszerstwa i naciski, sprawdzony przez niezależnych ekspertów i otwarty na kontrolę obywateli. Szczegóły techniczne i prawne wymagają starannego opracowania – zasadę stawiamy jasno już dziś.
8 Instytucje bliżej ludzi
Państwo to nie tylko Sejm i rząd. Na co dzień spotykamy je w gminie, starostwie, na komendzie policji i w sądzie. Tam również obywatele powinni mieć wpływ na to, kto pełni najważniejsze funkcje.
Proponujemy, by osoby kierujące lokalnymi instytucjami publicznymi – w tym komendanci policji – podlegały kontroli mieszkańców i mogły zostać odwołane, gdy stracą ich zaufanie. Chcemy też silniejszego udziału obywateli w wymiarze sprawiedliwości, na przykład przez ławników. Nie chodzi o podporządkowanie tych instytucji emocjom chwili, tylko o to, by pamiętały, komu służą.
9 Droga do celu
Wszystko, co tu opisujemy, chcemy osiągnąć legalnie i pokojowo – przez rozmowę, wybory i demokratyczny mandat. Odrzucamy przemoc, prowokacje i łamanie prawa.
- Świadomość. Najpierw ludzie muszą usłyszeć, że istnieje inna droga niż wybór kolejnej partii. Rozmawiamy z rodziną, znajomymi i sąsiadami – spokojnie i bez nacisku.
- Społeczności powiatowe. W każdym powiecie mieszkańcy poznają się, spotykają i rozpoznają osoby, którym ufają. Każdy powiat rozwija się własnym tempem, a koordynatorzy wojewódzcy pomagają tam, gdzie trzeba.
- Lokalni kandydaci. Kandydatów wskazują mieszkańcy powiatu, a nie centrala. Mają być znani w swojej okolicy i dostępni dla ludzi.
- Komitet Wyborczy Wyborców. Gdy zostaną ogłoszone wybory, społeczności z całego kraju zakładają wspólny komitet wyborczy wyborców – narzędzie, które pozwala startować bez partii.
- Wybory i przebudowa. Jeśli obywatele dadzą nam mandat, zmiany wprowadzamy etapami: przygotowanie przepisów, konsultacje, decyzja obywateli w referendum i dopiero potem wdrożenie.
10 Co możesz zrobić dziś
Nie musisz być działaczem, organizować spotkań ani występować publicznie. Każda forma udziału ma znaczenie:
- przeczytaj ten manifest i zastanów się, z czym się zgadzasz, a z czym nie;
- porozmawiaj o nim z kimś, komu ufasz;
- dołącz do społeczności swojego powiatu albo po prostu śledź, co się w niej dzieje;
- przyjdź na otwarte spotkanie i zadaj pytanie;
- zgłoś uwagi do tego tekstu – manifest ma być wspólny, więc może się zmieniać.
Państwo nie wróci do obywateli samo. Wróci wtedy, gdy wystarczająco wielu z nas uzna, że to możliwe.